Día Internacional dos Arquivos (9/06/2021) – Centenario de Eduardo Dato Iradier (1921-2021)

Citando ao profesor Santiago Castelo no primeiro capítulo do libro colectivo conmemorativo do centenario do MITES (“Antecedentes, creación, primeiros pasos do Ministerio de Traballo en España, 1920-1923” en Santiago Castelo (dir.), Cen anos do Ministerio de Traballo en España, Madrid, Ministerio de Traballo e Economía Social, 2020, pp. 17-56), cabe remarcar o empeño persoal de Eduardo Dato Iradier no proxecto de creación do Ministerio de Traballo desde, polo menos, 1914. Un proxecto que se pospuxo uns anos como consecuencia da I Guerra Mundial, aínda que se relanzou ao seu fin. Neste sentido, á súa creación contribuíu o Tratado de Versalles, cuxo apartado XIII deu “orixe á constitución da Organización Internacional do Traballo [OIT] que reflectía a convicción de que para alcanzar unha paz universal e permanente era esencial a xustiza social que comportaba a necesidade de cooperación para obter igualdade nas condicións de traballo nos países que competían por mercados”. Situámonos, desta forma, na denominada crise do sistema da quenda (1914-1922) marcada por importantes conflitos obreiros e onde o nacente Estado liberal empezou a ofrecer respostas á “cuestión social”. No este contexto histórico, “Dato aproveitou a súa primeira volta á Presidencia do Consello para ordenar de inmediato a creación do novo Ministerio; a constitución do seu goberno era do 5 de maio de 1920, o Decreto de creación do Ministerio de Traballo levaba data do 8”.

Na Exposición do Real Decreto creando o Ministerio do Traballo (Gaceta de Madrid: núm. 130, de 09/05/1920) lémbranse, en primeiro termo, os antecedentes, previamente, descritos para despois afirmar: “España, que ten na materia unha brillante tradición, caracterizada pola creación de Institutos que realizaron en cuestións sociais e de previsión popular brillantes e continuos traballos de información, de preparación lexislativa e de vixilancia e inspección, debe seguir marchando ao mesmo paso que as nacións progresivas na materia”. E sen máis dilación creábase o “Ministerio de Traballo, que de momento recolla e axunte cantos Centros e organismos dependentes do Estado e agregados a distintos Ministerios dedican hoxe a súa actividade á acción social en relación co mundo do traballo”. A seguir, sinalouse o que quizais sexa o punto máis relevante do citado Real Decreto: “para que despois, con tan sólida base, desenvolva maiores actividades e eficacia en orde ás cuestións da súa competencia”. Aquel mesmo xoves 9 de maio o deputado a Cortes Carlos Cañal e Migolla foi nomeado o primeiro Ministro de Traballo (1920-1921). Do interese e vontade do propio Eduardo Dato Iradier neste proxecto dá boa conta como o 30 de maio daquel mesmo ano publicouse na Gaceta de Madrid (núm. 151, de 30/05/1920) o Real decreto dispondo que a organización e os servizos dependentes deste Ministerio axústense á planta que se publica, e aprobando o Regulamento provisional de procedemento administrativo e de réxime interior deste Departamento. Un gran esforzo lexislativo para o cal, ademais, destinouse unha elevada cantidade orzamentaria.