A actual Inspección de Traballo e Seguridade Social é unha parte fundamental do Ministerio de Emprego e Economía Social, anterior mesmo á creación do Departamento como Ministerio de Traballo en 1920. A Inspección nace en 1906 como servizo do Instituto de Reformas Sociais:
Prevista polo Regulamento do Instituto como unha competencia da Sección Segunda Técnico - Administrativa, a organización do Servizo de Inspección farase efectiva a partir do ano 1906. Por Real Decreto do 1 de marzo de 1906 apróbase o Regulamento para o Servizo de Inspección de Traballo. Unha vez nomeados os inspectores rexionais e completa a normativa que regula a Inspección con disposicións complementarias ao Regulamento, o servizo de inspección entra en funcionamento efectivamente a partir do mes de abril de 1907. (Juan Ignacio Palacio Morena, A institucionalización da Reforma Social en España (1883-1924): a Comisión e o Instituto de Reformas Sociais. Madrid; Ministerio de Traballo e Seguridade Social, 1988).
A Inspección ten por tanto ás súas costas unha xa máis que centenaria historia como servizo público de control e vixilancia do cumprimento das normas de orde social (Lei 42/1997, do 14 de novembro, Ordenadora da Inspección de Traballo e Seguridade Social, artigo 1.2). Agora, en vésperas dunha nova evolución organizativa da Inspección, anunciada pola presentación do Proxecto de Lei Ordenadora do Sistema de Inspección de Traballo e Seguridade Social. O Arquivo Central do Departamento quixo dedicar a edición do Día Internacional dos Arquivos 2015 á Inspección, mostrando unha pequena selección dos seus documentos da época fundacional, e que mostran a continuidade no tempo das funcións inspectoras en defensa das leis e dos dereitos sociais e laborais dos traballadores.
O Arquivo Central non só custodia estes documentos xa históricos, senón tamén os documentos máis recentes que apoian as actuacións inspectoras e os dereitos que estas protexen, transferidos regularmente polos servizos centrais da Inspección. Ademais, o Arquivo Central colabora coa Inspección na regulación da xestión documental dos seus arquivos, por exemplo no relativo aos Expedientes da Inspección de Traballo e Seguridade Social.
